De schoonheid van imperfectie

Haar energie vult het hele atelier. Tussen de geur van olieverf en het heldere daglicht ontstaan hier schilderijen die lijken te ademen. Nanette Heijnen schildert mensen, landschappen en stillevens – maar vooral de emotie achter wat ze ziet. Haar werk moet een verhaal vertellen, zegt ze. Ze experimenteert graag met lagen, texturen en zelfs weefsels en stiksels die ze in haar kunst verwerkt, waardoor elk doek een eigen huid en verhaal krijgt. Met losse penseelstreken en warme kleuren nodigt ze de kijker uit om dichterbij te komen. “Ik wil dat een schilderij gaat leven”, zegt ze. In dit verhaal vertelt de Schoorlse kunstenares over de inspiratiebronnen die haar werk voeden, de experimenten die haar scherp houden en het moment waarop ze weet dat een doek af is.

STERREN OP HET DOEK

Nanette Heijnen schilderde in 2021 in het tv-programma Sterren op het Doek het portret van presentator Philip Freriks. “Dat was spannend én ontzettend leuk”, blikt ze terug. “Je schildert onder tijdsdruk, terwijl er camera’s over je schouder meekijken.” Het leverde niet alleen een bijzonder portret op, maar ook een nieuwe waardering voor het creatieve proces. “Het was een mooie kans om te laten zien hoe een schilderij groeit, van de eerste schets tot de laatste toets.” Creëren, expressie geven – zo lang als ze zich kan herinneren zit het al in haar, in de meest uiteenlopende vormen. Van kleding ontwerpen tot tekenen en schilderen. Het is een natuurlijke drang, een vanzelfsprekendheid en een voortdurende uitlaatklep. “Ik ben altijd gefascineerd geweest door kleuren, materialen en technieken. En eigenlijk steeds zonder daarin een specifieke richting te kiezen. Of het nou kledingdesign was of een beeldende vorm – het hoorde voor mij allemaal bij elkaar. En ik merkte ook dat ik er de handigheid voor heb. Wat ik zie of in m’n hoofd heb, kan ik via mijn handen een vorm geven. Daardoor word je ook een soort duizendpoot. Pas op volwassen leeftijd kreeg ik behoefte om meer te focussen.”

KUNST IS COMMUNICATIE

Nanette Heijnen deed de Amsterdamse Grafische School en werkte op de ontwerpstudio bij een reclamebureau. Daarnaast maakte ze ook al eigen werk. Het werken in de reclame bracht uiteraard brood op de plank. Toch knaagde Nanette’s aangeboren ongedurigheid. Rechtstreekse communicatie met de opdrachtgever was er nauwelijks. De artdirector was altijd de tussenliggende schakel, tot frustratie van Nanette. “Dat past niet bij me”, zegt ze. “Ik wil mijn eigen artdirector zijn. Toen de gelegenheid zich aandiende, heb ik dan ook voor mezelf gekozen. Ik vertrok naar Italië. Bij terugkomst belandde ik opnieuw in de reclame, maar de drang naar een eigen koers bleef. Ik volgde lessen bij inspirerende schilders als Rob Houdijk en groeide als kunstenaar. En op die eigen koers is het uiteindelijk uitgekomen. Kijk, kunst is een vorm van communicatie: een persoonlijke uitwisseling tussen maker en – in mijn geval – kijker. Daar wil ik zo min mogelijk tussen hebben. Het vraagt om een soort puurheid, een puurheid die ik ook in mezelf nastreef.”

IMPERFECTIE

Puurheid. Dat woord is een van Nanette’s belangrijke drijfveren. Ook een ander begrip telt zwaar: imperfectie. “Perfectie is oersaai. En helemaal in deze tijd, waarin we ons allemaal richten op het ideale plaatje. Kijk maar naar de sociale media. Iedereen wil een zo volmaakt mogelijk beeld van zichzelf laten zien, de dopaminegolf achterna. Ik vind kleine imperfecties juist veel interessanter. Een ribbeltje, een oneffenheid. Het is veel fascinerender. Menselijker. Ik laat dat ook in mijn werk zien: ik maak mijn doeken zelf, span ze op en combineer de ondergrond vaak met andere technieken zoals handgemaakte stiksels of cortenstaal. Schilder je daarop, dan lopen er vervreemdende lijnen of vlakken tussendoor, die zelf ook vaak weer een beeld laten zien. Het hoeft niet allemaal egaal en gladjes te zijn. Liever niet zelfs.”

RAUWE RANDJES

Die imperfectie laat ze ook doorwerken in de rest van haar werk. “Ik waak ervoor dingen dood te schilderen. Ik blijf de grove kwast hanteren en neem de rauwe randjes voor lief. En je moet weten wanneer je stopt. Je kan maanden blijven doorwerken aan een schilderij terwijl het echt niet beter wordt. Bij sommige doeken is het zo dat je dat heel snel weet. Bij andere doeken weet je het niet. Maar de enige manier om daar achter te komen is om het met rust te laten. Ja, en dan zou het kunnen dat het je aan blijft kijken, dat er nog iets moet. Maar als je zelf niet meer de behoefte voelt om er toch weer aan  door te gaan, dan is het klaar.”

UNIVERSELE TAAL

Is het wat Nanette betreft de kunst om de kunst, of maakt ze ook werk met een liefhebber in gedachten? “Allebei. Ik schilder niet voor een ander, ik schilder voor mezelf. Maar wél met een intentie. Ik  schilder niet om een collector te zijn van mijn eigen werk. Wat ik maak moet wel kunnen wegvliegen, het moet alle richtingen op. En dat doet het ook. Mijn werk hangt in Spanje, Duitsland en op diverse andere plekken. ’t Is internationaal. Hoe mooi is dat! Het feit dat mijn werk aangekocht wordt door mensen die ik niet ken, in andere werelden en in andere levens... In die zin is kunst toch echt een universele taal.”

GEEN PLAFOND

Hoewel ze perfectie bestempelt als oersaai, blijft Nanette in haar werk steeds streven naar beter, hoger en verder. “Ik heb mezelf al vroeg geleerd dat ik álles kan. Ook al is dat misschien niet waar, het is wel mijn fundamentele drijfveer. Ik wil niet gemiddeld zijn, ik wil altijd ergens zo goed mogelijk in zijn. Dat willen, dát is mijn drive. Ik moet door het plafond. Sterker nog: er ís geen plafond, the sky is the limit. Dus zal ik steeds willen vernieuwen. En daarbij wil ik niet afwachten, ik voel een zekere haast. En ik stel mezelf de vraag: waarom zouden mensen dan iets van mij willen hebben? Nou, omdat het anders is dan anders. Vernieuwend, innovatief, catchy. Maar nog steeds wel mooi. Want ik hou van schoonheid. Er moet gelaagdheid in zitten, het moet emotie in zich hebben, meer zijn dan een mooi plaatje. Dan ontstaat de verbinding – met de wereld, de natuur en andere mensen.”