De ultieme gitaar komt uit heiloo

In de werkplaats van Frank de Haan kan je het ambacht ruiken. De geur van hout, lijm en zaagsel zweeft door de ruimte. Op de verschillende werkbanken liggen mallen, werktekeningen, klemmen, beitels, gutsen, schaven en schuurpapier. Er heerst een haast serene rust, ondanks de aanwezigheid van een tiental cursisten die allemaal bezig zijn met een eigen project: zelf hun droomgitaar bouwen. En dat gebeurt met aandacht, concentratie en geduld. Daar hoef je niet veel bij te praten. Frank de Haan is gitaarbouwer. Of, zoals het internationaal wordt genoemd, ‘luthier’ – luitmaker. Een eeuwenoud vak, dat in Heiloo nog altijd springlevend is – mede dankzij Franks Dutch School of Guitarmaking. De gitaarbouwschool, die in 2013 werd opgericht, trekt cursisten vanuit de hele wereld, die het ambacht bij Frank komen leren.

ALLE WINDSTREKEN

“Onze cursusdeelnemers komen uit Europa, de VS, Australië, ZuidAfrika, Japan – alle windstreken”, vertelt Frank. “Mannen, vrouwen, van iedere leeftijd. Kleurrijk vaak, en mensen die letterlijk hun passie achternagaan. Die een paar weken lang, dagen achter elkaar, werken aan hun ultieme gitaar.” Frank werd zelf al vroeg gegrepen door het virus van gitaren bouwen. Opgeleid als timmerman in de bouw leek het hem ‘best wel lachen’ om eens zelf een gitaar te maken. Met een stuk keukenblad als basis knutselde hij op achttienjarige leeftijd z’n eerste snaarinstrument in elkaar. “Ik deed maar wat op gevoel en het was natuurlijk geen topresultaat, maar ik had wel meteen de smaak te pakken.”

EREDIVISIE VAN LUTHIERS

Daarop ging Frank naar de gitaarbouwers van Vox Humana in Vlaardingen om materialen in te kopen, waarna hij eigenhandig vijf gitaren maakte. En het bleef kriebelen. Hij besloot les te nemen bij gerenommeerde luthiers in Engeland en Amerika. Van het een kwam het ander en zo kreeg hij het aanbod om stage te komen lopen bij de Galloup School of Guitar Building & Repair in Michigan, waar hij anderhalf jaar werkte. Vervolgens solliciteerde hij bij de Engelse gitaarbouwer Patrick James Eggle en werd aangenomen. Daarmee nestelde hij zich in de eredivisie van professionele luthiers. “Onder de vleugels van zulke internationaal erkende bouwers heb ik verschrikkelijk veel geleerd en maakte ik instrumenten voor een aantal wereldberoemde gitaristen, onder wie Dave Hill van de band Slade. Al die ervaring bracht ik mee terug naar Nederland en ik besloot om, naast mijn eigen atelier, ook cursussen te gaan aanbieden aan liefhebbers.”

BOUWPAKKETTEN

Het begon met redelijk eenvoudige workshops om je eigen elektrische gitaar te maken. Frank: “Dat was eigenlijk meer een assemblage van gitaren met behulp van onderdelen naar smaak. Een soort persoonlijke bouwpakketten, zo van: stel je eigen favoriete gitaar samen. Maar gaandeweg kreeg ik steeds meer vraag van deelnemers om akoestische gitaren te leren bouwen from scratch. Een blok hout  en wat platen laten uitgroeien tot een levend instrument. Het echte werk dus.”

PLOFKIPPENHOUT

Het bleek een gouden greep. In de werkplaats van Frank zijn niet alleen alle gereedschappen en werkbanken beschikbaar om snaarinstrumenten te vervaardigen, ook voorraden hout liggen opgestapeld: mahonie, esdoorn, vurenhout, spar, dennen. “Hout is vreselijk belangrijk. Ik let vooral op houtsoorten die de tijd hebben gehad om te rijpen. Je hebt ook hout dat snel is gekweekt. Dat noem ik plofkippenhout, hoorbaar minder van kwaliteit. Maar ook bij natuurlijk hout is er veel verschil. De ene soort leent zich beter voor de hals, de andere is ideaal voor het boven- of onderblad van de klankkast”, legt Frank uit. “Maar daar kan je natuurlijk ook in experimenteren. Als een cursist een bepaalde gitaar of houtsoort in gedachten heeft, gaan we samen nadenken over de beste toepassing en keuze. Ook kijken we goed waar die gitaar voor bedoeld is: gebruik in de studio, voor een singer-songwriter on stage, of voor een bepaald genre? Dat heeft allemaal invloed op de materiaalkeuze en het model.”

OP GEVOEL

“Tijdens het hele proces loop ik constant met de cursist mee. Het is een vak waar veel gevoel bij komt kijken. Ik noem maar wat: een dun blad levert veel trilling op, dus veel toon. Maar er is ook stevigheid nodig voor de constructie. Dus hoelang kan je aan zo’n blad blijven schuren, bijvoorbeeld? Je kan tegenwoordig allerlei dingen meten met computers. Maar ik leg liever mijn hand op het blad om te voelen hoe het reageert en resoneert. Dat zegt mij genoeg.”

NATUURPRODUCT

Het ambacht blijft Frank fascineren, ook na zoveel jaar. “Je hebt te maken met een zuiver natuurproduct. Iedere gitaar is dus anders. Wat je uiteindelijk voor resultaat krijgt, heeft altijd nog een verrassing in zich. Elke gitaar die hier vandaan komt is goed, dat durf ik wel te zeggen. Maar het karakter van de klank en de toon zul je pas horen als-ie helemaal af is. De dikte, de lijn van de nerven, de plaatsing van de zangbalken in de klankkast... alles heeft invloed. Het is een samenspel van eindeloos veel factoren.”

BOUTIQUEMERK

Naast de activiteiten van de gitaarbouwschool maakt Frank zelf  ook elektrische en akoestische gitaren voor zijn eigen boutiquemerk Stoney Creek. Daarnaast geeft hij enkele keren per jaar cursussen van een paar weken aaneengesloten. De rest van de cursustijd is voor de dag- en weekendbouwers. “Een enkeling heeft de ambitie om zelf ook luthier te worden, maar de meesten doen het uit liefhebberij – vanwege een lang gekoesterde wens of de behoefte aan een waardevolle bezigheid.”

MOND TOT MOND

Vooral de meerweekse cursussen worden vaak bezocht door deelnemers van elders in de wereld. “Ik had hier net een Amerikaan die voor een Nederlands bedrijf in de VS werkt. Hij moest voor de zaak een week of wat in Nederland zijn, maar boekte voorafgaand een cursus en nam vakantie op om hier een gitaar te bouwen. Of een deelnemer uit Japan, die speciaal hiernaartoe vliegt om te komen  lessen. Sommigen gebruiken de cursus om tussendoor iets van Nederland te zien, anderen boeken alleen een hotel en vliegen na  de cursus meteen weer terug. Hoe ze me weten te vinden? Ik heb eigenlijk geen idee. Het gaat van mond tot mond, ik maak vrijwel geen reclame. En toch komen ze al jaren naar Heiloo.” Plannen voor de toekomst? Frank: “Nou ja, gewoon lekker hiermee doorgaan. Ik leer zelf ook nog elke dag. Dat houdt nooit op. Ik blijf nieuwsgierig en probeer nog steeds nieuwe dingen te ontdekken. Stradivarius bouwde z’n beste violen toen hij in de negentig was.  Dat zegt eigenlijk alles.”